Ƙananan saƙonnin addini da ke bayyana ma’anar alheri da wahayi.
playsinline >
Musulunci shi ne miƙa wuya ga Allah, Mahaliccin da Mai tsara al’amuran halittarsa, da bauta Masa cikin so da girmamawa. Tushe ko asasin Musulunci shi ne imani da Allah; cewa Shi ne Mahalicci, kuma duk abin da ba Shi ba halitta ce; cewa Shi kaɗai ne abin bauta bisa gaskiya, ba Ya da abokin tarayya. Yana da kyawawan sunaye da siffofi masu ɗaukaka; kamalinsa cikakke ne ba tare da wata aibu ba; bai haifa ba, ba a haife Shi ba, kuma ba Shi da wani kamili ko tamka. Ba Ya sauka ko yin hulūl/ta jassumi a cikin wani ɓangare na halittarsa.
Musulunci shi ne addinin Allah Maɗaukaki, wanda ba Ya karɓar wani addini a wurin mutane face shi; kuma wannan shi ne addinin da dukan annabawa (tsira da aminci su tabbata a gare su) suka zo da shi.
Daga cikin usūl (tushe-tushe) na Musulunci akwai imani da dukan manzanni; cewa Allah Ya aiko su domin isar da umarninsa ga bayinsa, kuma Ya saukar musu littattafai. Na ƙarshe a cikinsu shi ne Annabi Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi). Allah Ya aike shi da sharī’a ta ƙarshe wadda ta shafe shari’o’in da suka gabace ta; Ya kuma ƙarfafa shi da mu’ujizai masu girma; mafi girma a cikinsu shi ne Alƙur’āni Mai Girma, maganar Ubangijin talikai — mafi girman littafi da bil’adama ta sani — mu’ujiza ne a cikin abin da ya ƙunsa, lafuzansa da tsarinsa; yana ɗauke da shiriya zuwa gaskiya wadda ke kaiwa ga sa’adar duniya da lahira. An kiyaye Alƙur’āni har zuwa yau da harshen Larabci da aka saukar da shi, ba a canza ko karkatar da ko harafi guda ba.
Daga cikin usūl kuma akwai:
— Imani da mala’iku.
— Imani da ranar Alƙiyāma.
A wannan rana Allah zai tashe mutane daga kaburburansu don ya yi musu hisabi kan ayyukansu. Duk wanda ya yi kyawawan ayyuka tare da kasancewa mūmini to shi yana da ni’ima tabbatacciya a Aljanna; wanda kuma ya yi kāfirci ya aikata munanan ayyuka, to yana da azaba mai girma a cikin Wuta. Haka kuma daga usūl: imani da ƙaddarar Allah — alheri ko sharri.
Musulmai suna da imani cewa Annabi ‘Īsā bawan Allah ne kuma Manzonsa; ba ɗan Allah ba ne. Domin Allah Mai Girma bai dace Ya zama yana da mata ko ɗa ba. Allah Ya sanar da mu a cikin Alƙur’āni cewa Annabi ‘Īsā annabi ne wanda Allah Ya ba shi mu’ujizai da yawa, kuma Ya aiko shi don ya kira mutanensa zuwa bauta wa Allah Shi kaɗai ba tare da haɗa Masa wani ba; Ya kuma sanar da mu cewa Annabi ‘Īsā bai taɓa umartar mutane su bauta masa ba; a’a, shi kansa yana bauta wa Mahaliccinsa.
Musulunci addini ne mai dacewa da ɗabi’a da hankali na kirki; zukata madaidaiciya na karɓarsa. Mahalicci Mai Girma Ya shar’anta shi ga halittarsa; addini ne na alheri da tsira ga dukkan mutane; baya bambanta jinsi da jinsi ko launi da launi; mutane a cikinsa duka daidai suke; babu wanda ya fi wani sai da gwargwadon nagartattun aikinsa.
Yana wajaba ga kowane mai hankali ya yi imani da Allah a matsayin Ubangiji, da Musulunci a matsayin addini, da Annabi Muhammadu a matsayin Manzo. Wannan ba zaɓi ba ne, domin Allah zai tambayi kowa a ranar Alƙiyāma game da abin da ya amsa wa Manzanninsa: idan ya kasance mūmini ne, to babbar nasara da tsira za su tabbata a gare shi; idan kuma kāfiri ne, to asara bayyananniya ce gare shi.
Wanda yake son shiga Musulunci to wajibi ya ce:
أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله
“Ina shaidawa babu abin bauta bisa gaskiya sai Allah, kuma ina shaidawa cewa Muhammadu Manzon Allah ne.”
Ya faɗi hakan yana sane da ma’anarsa kuma yana yi mata imani; da hakan zai zama Musulmi; sannan a hankali ya koyi sauran dokokin Musulunci domin ya aiwatar da abin da Allah Ya wajabta a kansa.
Saƙonni masu motsa zuciya
Shin zai yiwu rayuwa ta kasance ba tare da wani dalili ba? Ko kuwa wannan duniya mai cikakken tsari ta bayyana ne da bazata? Wanene ya kafa dokokin halitta ya sanya su daidaitattu ba sa kuskure? Wanene ya tanadar da tsarin da ke cikin kowace ƙwayar jikinka wanda ke kiyaye rayuwarka? Hankali da tunani ba za su yarda cewa duk wannan babu mahalicci ba; gaskiya ita ce wannan aikin Allah Mai girma, Mai ilimi, Mai iko.
A harshen Larabci muna kiran Mahalicci “Allah”, ma’anarsa kuwa ita ce: Ubangiji na gaskiya wanda shi kaɗai ya cancanci bauta. Kalmar nan “Allah” duk Larabawa suna amfani da ita — Musulmi, Yahudawa, da Kiristoci — don nufin Mahalicci Madaukaki. Allah ne Mahaliccin komai; gare Shi halittu ke komawa a lokacin ƙunci, kuma gare Shi suke ɗaga addu’a da roƙo. Shi kuwa ba ya zama cikin halittunsa, yana dabam da su, babu wani da yake kama da Shi, Shi ne ɗaya, ba shi da aboki ko wani da ya yi kama da Shi. Duk wanda aka bauta wa ban da Shi, bauta ce ta ƙarya.
Mahalicci Madaukaki dole ne ya kasance mai cikakken kyau da kamala, kuma ya kasance mai tsarki daga kowane aibi da rauni. Ba zai yiwu Mahalicci ya zama siffar mutum-mutumi ko mai iyali ko ɗa ba, kuma ba ya buƙatar wani abu daga cikin halittunsa da Shi ya halitta. Shi ne cikakke cikin ZatinSa, SiffofinSa, da AyyukanSa, mai wadatar kai. Duk wanda ya gane wannan gaskiyar, zai san cewa duk abin da ke waje da Shi marar cikawa ne, kuma Allah kaɗai ne abin bauta na gaskiya.
Ka yi tunani a kan ni’imomin Allah gare ka: Shi ne ya halicce ka, ya azurta ka, ya kare ka a cikin mahaifiyarka, ya kula da kai tun kana yaro har zuwa yau. Shin bai kamata ka bincika yadda zaka bauta Masa yadda Ya so ba? Shin godiya ba ta nufin ka bauta Masa daidai da abin da Ya shar’anta ba, ba bisa son ranka ba? Duk wanda ya gane ni’imar Mahaliccinsa, wajibi ne ya bauta Masa ta hanyar da Mahaliccinsa Ya aminta da ita, kuma ya yi ƙoƙari da gaskiya wajen neman addinin gaskiya, ba kawai bin abin da kakanninsa suka saba da shi ba.
Shin zai yiwu Allah Ya halicce mu ba tare da Ya bayyana manufar halittar mu ba? Ba zai dace ba. Idan Mahalicci ya bar mu ba tare da wahayi ko manzanni ba, hakan zai zama wasa ne, alhali Shi ba mai wasa ba ne. Saboda haka Allah Ya aiko manzanni domin su sanar da mu game da Shi da kuma manufar rayuwarmu. Allah Ya tabbatar da gaskiyar manzanninsa da mu’ujizai masu yawa, kuma suka bayyana mana cewa duniya wurin jarabawa ce; wanda ya tauhidi Allah ya bauta Masa zai sami Aljanna, wanda kuma ya bauta wa wani ko ya ƙi imani zai shiga wuta. Rayuwa ba wasa ba ce — gwaji ce, sakamakonta farin ciki ko azaba madawwami.
Allah Ya aika annabawa da manzanni da dama a tarihi, kuma kowane annabi yana kira mutanensa su bauta wa Allah kaɗai ba tare da abokin tarayya ba. Lokacin da mutane suka karkace daga abin da annabawa suka zo da shi, Allah Ya aiko wani Manzo don dawo da su ga tauhidi. Don haka, Musulunci ba sabon addini ba ne; shi ne addinin da Adamu, Nuhu, Ibrahim, Musa, Isa da sauran annabawa suka zo da shi — ma’anarsa ita ce mika wuya ga Allah ta bauta da biyayya, da nisantar shirka. Daga ƙarshe Allah Ya rufe manzanci da Muhammadu ﷺ, wanda ya bayyana gaskiyar da duk annabawa suka kira gare ta, ya gyara abin da mutane suka bata, ya kawo saƙo na ƙarshe: a bauta wa Allah kaɗai ba tare da abokin tarayya ba. Duk wanda ya gaskata da Muhammadu ﷺ ya gaskata da duk annabawa, wanda ya ƙi shi, ya ƙi su gaba ɗaya.
Imani na gaskiya shi ne imani da dukkan annabawan Allah ba tare da bambanci ba. Duk wanda ya rayu a lokacin Nuhu bai zama mumini ba sai ya gaskata da shi, haka kuma a lokacin Ibrahim, Musa, ko Isa. Yanzu, bayan zuwan Muhammadu ﷺ, Allah ba zai karɓi addinin wani ba sai ya gaskata da Muhammadu da duk manzanni kafin shi. Duk wanda ya gaskata da wasu ya ƙi wasu, a gaskiya ya ƙi su gaba ɗaya, domin ya ƙi saƙon Allah da ya aiko su da shi. Saboda haka Musulunci shi ne addinin gaskiya, domin ya haɗa imani da dukkan annabawa ba tare da keɓancewa ba. Kuma wajibi ne a yau a bi Manzon ƙarshe Muhammadu ﷺ, domin shi ne saƙon ƙarshe daga Mahalicci, kuma sakonsa ya soke dukkan dokokin da suka gabata.
Kowane annabi da Allah Ya aiko Ya ba shi mu’ujiza domin tabbatar da gaskiyarsa — Musa ya raba teku da sandarsa, Isa ya warkar da makaho da kuturu da izinin Allah, amma Muhammadu ﷺ an ba shi mu’ujizai da yawa, mafi girma daga cikinsu shi ne Al-Qur’ani Mai girma — littafi mai kyau da ma’ana mai zurfi, ya kalubalanci Larabawa da sauran mutane su kawo makamancinsa, amma ba su iya ba, kuma har yanzu yana nan ba tare da sauyi ba. Daga cikin mu’ujizarsa kuma akwai faɗar abubuwan da suka faru kamar yadda ya faɗa, rabuwar wata, da fitowar ruwa daga yatsunsa. Lalle shi Manzon Allah ne, kuma bin sa wajibi ne a kan kowane mutum.
Allah Ya sanar da mu a cikin Al-Qur’ani cewa addini guda ɗaya ne da Ya karɓa — Musulunci — kuma duk wani addini bayan haka ƙarya ne. Ya bayyana cewa littattafan da suka gabata an sauya su, don haka Ya aiko da Manzonsa Muhammadu ﷺ don dawo da gaskiyar da annabawa suka kira gare ta, wato bauta wa Allah kaɗai ba tare da abokin tarayya ba. Allah Madaukaki Ya ce:
﴿Wa man yabtaghi ghayra al-islāmi dīnan falan yuqbala minhu wa huwa fī al-ākhirati mina al-khāsirīn﴾ [Āli ‘Imrān: 85]
Don haka Musulunci shi ne addinin gaskiya, kuma shi ne hanya ɗaya tilo zuwa ga yardar Allah da Aljanna.
Allah Ya faɗa a cikin Al-Qur’ani Mai girma cewa Īsā ɗan Maryam bawan Allah ne kuma Manzonsa. Allah ne Ya aiko shi da mu’ujizai masu ban mamaki — kamar tashin matattu da warkar da makaho da kuturu da izinin Allah — kuma duk wannan shaida ce ta gaskiyarsa cewa Manzo ne daga Allah, ba allah ba. Saƙonsa shi ne kiran mutanensa su bauta wa Allah kaɗai ba tare da abokin tarayya ba, su ƙi duk abin da aka bauta masa banda Shi.
Amma Kiristoci sun karkatar da addininsa suka yi ikirarin cewa shi Allah ne ko ɗan Allah, alhali Allah Ya ƙaryata wannan zargi. Wannan da’awar ta rushe a gaban tambayoyi masu sauƙi da hankali ke amincewa da su, waɗanda Al-Qur’ani ya bayyana cewa gaskiya ita ce wadda ta dace da hankali da halitta:
• Idan Allah cikakke ne, ta yaya zai zama cikin mutum mai rauni wanda ake wulakanta shi kuma a ƙusa shi?
• Idan Shi ne mai wadatar kai kuma Mai iko, me ya sa zai buƙaci ɗa?
• Ta yaya za a hukunta mai laifi ta hanyar azabtar da marar laifi (Īsā)? Ina adalci a cikin hakan?
• Idan shi Allah ne, me ya sa ya yi kuka a kan gicciye yana cewa: “Ya Allahna, ya Allahna, me ya sa ka bar ni?”
• Idan shi Ubangiji ne, me ya sa yake salla ga Allah yana bauta Masa? Shin Ubangiji zai yi salla wa kansa?
• Kuma ta yaya ba zai san lokacin ƙiyama ba, alhali Ubangiji yana da ilimin komai?
• Wanene Allahn da Nuhu da Ibrahim da Musa suka bauta wa kafin haihuwar Īsā?
• Shin zai yiwu Ubangiji yana buƙatar abinci, ruwa, da barci?
Allah Madaukaki Ya ce:
﴿Mās-Masīḥu ibnu Maryama illā rasūlun qad khalat min qablihi ar-rusul wa ummuhu ṣiddīqah kānā ya’kulāni aṭ-ṭa‘ām unẓur kayfa nubayyinu lahumu al-āyāti thumma unẓur annā yu’fakūn﴾ [Al-Mā’idah: 75].
Wadannan gaskiyoyi suna wadatar da hujja don nuna rashin daidaiton yin allahntakar Īsā, da tabbatar da cewa mutum ne mai daraja kuma Annabi da aka aiko.
Gaskiya ita ce Allah ɗaya ne ba Shi da aboki, Īsā kuwa bawan Allah ne kuma Manzonsa, kuma wajibi ne a yau mu gaskata da Annabi na ƙarshe Muhammadu ﷺ da Al-Qur’ani wanda Allah Ya kare daga canji da ɓata.
Allah Ya sanar da mu a cikin Al-Qur’ani cewa wannan rayuwa ba wasa ba ce, akwai wani babban rana a bayanta — Rānar Ƙiyāma — ranar da mutane za a tashe su daga mutuwa domin a lissafta ayyukansu. Allah Madaukaki Ya ce:
﴿Zama alladhīna kafarū an lan yub‘athū qul balā wa rabbī latub‘athunna thumma latunabba’unna bimā ‘amiltum wa dhālika ‘alā Allāhi yasīr﴾ [At-Taghābun: 7].
A wannan rana ne Musulmai masu tauhidi za a karɓe su cikin Aljanna da ni‘ima madawwami, kuma masu kafirci da mushrikai za su shiga wuta sakamakon kafircinsu da ƙin gaskiya.
Allah Ya ce:
﴿Fa man zuhziḥa ‘ani an-nār wa udkhila al-jannata faqad fāz wa mā al-ḥayātu ad-dunyā illā matā‘u al-ghurūr﴾ [Āl-‘Imrān: 185].
Don haka, mutum ya kamata ya yi tunani kan makomarsa, ya yi ƙoƙari ya zama daga cikin mutanen Aljanna, domin asara ta gaskiya ita ce ɓata lahira.
Musulunci shi ne addinin gaskiya wanda ke biyan bukatun ruhaniya da jiki na mutum, yana ba shi natsuwa da farin ciki a duniya, kuma shi ne hanya kaɗai da ke kai mutum ga nasarar lahira.
Ni‘ima mafi girma da Allah Ya yi alkawari ga Musulmi ita ce Aljanna — rayuwa madawwami ba tare da ciwo, bakin ciki, ko azaba ba; a cikinta akwai abin da idanu ba su taɓa gani ba, kunnuwa ba su taɓa ji ba, kuma bai taɓa shigowa cikin zuciyar mutum ba.
Duk wanda yake son farin ciki na gaskiya da babban rabo, to ya sani cewa hanyar zuwa gare shi ita ce Musulunci — addinin Allah na gaskiya wanda Ya zaɓa wa bayinsa.
Duk wanda yake son shiga Musulunci, dole ne ya faɗi shaida: “Babu abin bauta da gaskiya sai Allah, kuma Muhammadu Manzon Allah ne,” sannan ya gaskata da ginshiƙan imani guda shida waɗanda suke tushen akidar Musulunci:
Imani da Allah kaɗai, da bauta Masa ba tare da abokin tarayya ba.
Imani da mala’ikun Allah.
Imani da littattafan da Allah Ya saukar.
Imani da dukkan annabawan Allah, kamar: Adamu, Nuhu, Ibrahim, Musa, Dawuda, Īsā, da Muhammadu (dukkansu salama ta tabbata a gare su).
Imani da Rānar Lahira, da tashin matattu, da lissafi, da Aljanna, da wuta.
Imani da kaddara — alkhairinta da sharri nata.
Allah Ya faɗa a cikin Al-Qur’ani cewa mutane da yawa suna ƙin gaskiya saboda suna bin kakanninsu, kuma hakan ba hujja ba ce a Rānar Ƙiyāma. Neman yardar Allah ya fi neman yardar mutane, domin Shi ne mahaliccinka, mai azurtarka, mai ni‘ima a kanka.
Don haka, kada ka jinkirta shawarar shiga Musulunci, kada tsoro ko abin da ya gabata ya hana ka samun wannan babbar ni‘ima. Nasara ta gaskiya ita ce ka shiga Musulunci ka zama bawan Allah mai imani.
Idan kuma kana tsoron bayyana Musuluncinka, zaka iya karɓar Musulunci cikin zuciyarka ka ɓoye imanin ka, har sai ka sami lokaci da ya dace don bayyana shi.
Idan kana son shiga Musulunci, lamarin mai sauƙi ne — ba ya buƙatar wani al’ada ko zuwa wani wuri na musamman. Ka faɗi wannan kalmar da harshenka, kana sane da ma’anarta, kana imani da ita cikin zuciyarka:
“Na shaida babu abin bauta da gaskiya sai Allah, kuma na shaida cewa Muhammadu Manzon Allah ne.”
Da haka ka zama Musulmi, ka buɗe sabuwar shafi tare da Mahaliccinka; Allah zai gafarta maka abin da ya gabata, ya rubuta maka lada mai girma. Bayan haka ka fara koyon addininka a hankali, domin Musulunci addini ne mai sauƙi, ba wahala a cikinsa.
playsinline >
Matakai zuwa sanin gaskiya
Wurare da ke kusantar da kai ga gaskiya — suna fara ne da sauraro don yin tunani, sannan karatu don gano ilimi,
a ƙarshe kuma tattaunawa don samun amsar da ta fito daga zuciyar addinin Musulunci.
Haƙƙin mallaka © 2025 – WhoCreatedYou